Samen werken aan reablement: eigen regie en samenredzaamheid bij dementie

Augustus 2025 | Voor mensen met dementie is het belangrijk om zo lang mogelijk zelf de regie over hun leven te houden. Maar dat betekent niet dat iemand alles alleen moet doen. Juist het sociale netwerk rondom een cliënt kan een belangrijke rol spelen. Binnen de regio Foodvalley werken zorgorganisaties daarom samen aan reablement en samenredzaamheid.

Samen werken aan reablement

Twee jaar geleden is binnen de regio Foodvalley een beweging gestart om reablement – oftewel het versterken van eigen regie en zelfstandigheid – meer op de kaart te zetten. Het doel: kijken wat de omgeving kan betekenen om cliënten zo lang mogelijk zelfstandig te laten leven en hen minder afhankelijk te maken van zorgprofessionals.

Hoe kun je het sociale netwerk van cliënten betrekken? En hoe kunnen buurtgenoten, familie of vrijwilligers bijdragen?

Voor mensen met dementie is dat soms extra lastig. Zij kunnen niet altijd zelf goed aangeven wat ze nog kunnen en willen, of de gevolgen van bepaalde keuzes overzien. Dan is het belangrijk om samen met de familie en het sociale netwerk in gesprek te gaan.

Tegelijkertijd is het belangrijk om ervoor te waken dat familieleden automatisch mantelzorgers worden en daardoor hun eigen rol verliezen. Een zoon moet ook gewoon zoon kunnen blijven, en een partner partner.

Iedereen is uniek

Mensen met dementie kun je niet over één kam scheren. Iedere situatie is anders en vraagt om maatwerk. De familie en het overige sociale netwerk zijn daarbij onmisbaar. Alleen samen krijg je goed in beeld wat iemand nog zelf kan en waar ondersteuning nodig is.

Daarom is het belangrijk om al vroeg in gesprek te gaan. Hoe eerder duidelijk is hoe iemands netwerk eruitziet, hoe sneller dat netwerk kan worden betrokken.

In de regio Foodvalley kan bijvoorbeeld de kerk een belangrijk steunpunt zijn. Vanuit betrokkenheid helpen mensen met boodschappen of administratie. Ze nemen het niet over, maar doen het samen met de cliënt. In andere situaties ligt de kracht juist bij familie, buren of andere mensen uit de buurt.

De rol van een casemanager dementie is daarbij vooral om snel overzicht te krijgen, het netwerk te betrekken, mensen te helpen de regie over hun eigen leven te behouden en samen een passend pad voor de nabije toekomst uit te stippelen. Ook kan de casemanager het netwerk ondersteunen door te verwijzen naar de juiste instanties en mogelijkheden.

Hoe praat je met familie?

Binnen de Foodvalley-regio is veel aandacht voor de manier waarop zorgprofessionals met familie en het sociale netwerk in gesprek gaan. Samen zijn handvatten ontwikkeld en vragenlijsten opgesteld die helpen om deze gesprekken goed te voeren.

Want zorg is tegenwoordig niet altijd vanzelfsprekend – en vaak ook niet nodig zolang iemand de eigen regie kan behouden. Dat kan niet alleen de zorg ontlasten, maar vooral bijdragen aan de levensvreugde en kwaliteit van leven van de cliënt.

Een mooi voorbeeld uit een training gaat over een cliënt met slikproblemen die graag appels eet. Mag je iemand met slikproblemen een appel laten eten als diegene zelf aangeeft dat appels het allerlekkerste zijn?

Dan zijn verschillende vragen belangrijk:

• Wat wil de cliënt?
• Wat wil de familie?
• Wat zijn de risico’s?
• En hoe wegen die risico’s op tegen wat iemand belangrijk vindt in het leven?

Soms is het risico op verslikken groot, maar kan het geluk dat iemand beleeft aan het eten van die appel nóg groter zijn. De kunst is om zulke beslissingen samen te nemen, met het belang en de stem van de cliënt voorop.

Klein gebaar, grote waarde

Ook in de dagelijkse praktijk kunnen oplossingen soms verrassend eenvoudig zijn.

Een meneer moest dagelijks medicijnen innemen. In eerste instantie werd gedacht aan een hulpmiddel zoals een Medido. Maar dat bleek helemaal niet nodig. Zijn buren dronken iedere dag samen koffie en maakten de medicatie onderdeel van dat moment.

Een klein gebaar, met grote waarde. Niet omdat de zorg werd overgenomen, maar omdat iemand uit de omgeving samen met de cliënt iets mogelijk maakte.

Dit is precies waar samenredzaamheid om draait: kijken naar wat iemand zelf kan, wat het netwerk kan betekenen en waar professionele ondersteuning daadwerkelijk nodig is.

Het levert echt iets op

Reablement en samenredzaamheid zijn geen abstracte begrippen. Ze kunnen concreet bijdragen aan meer levenskwaliteit voor cliënten en tegelijkertijd de druk op de zorg verminderen.

Daarom blijft het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat iemand niet meer kan, maar juist naar wat nog wél mogelijk is.

Met de cliënt, met de familie, met het sociale netwerk en – wanneer dat nodig is – met professionele ondersteuning.

Samen zorgen we ervoor dat mensen met dementie zo lang mogelijk hun eigen leven kunnen blijven leiden.